Leiderschap in het Onderwijs vraagt positie

Leiderschap in het onderwijs vraagt meer dan organisatiekracht of betrokkenheid.

Leiderschap in het onderwijs betekent werken in een complexe werkelijkheid waarin

verantwoordelijkheid, verwachtingen en druk voortdurend samenkomen.

Juist in die context wordt zichtbaar of een leidinggevende positie inneemt of

meebeweegt met het systeem.

Leiderschap in het onderwijs vraagt helderheid over wat van jou is en wat niet.

Het vraagt keuzes durven maken, verantwoordelijkheid dragen zonder alles naar je

toe te trekken en consistent zijn in wat je zegt en doet.

Wanneer positie ontbreekt, ontstaan uitstel, afhankelijkheid en overbelasting.

Wanneer positie helder is, ontstaat richting, vertrouwen en volwassen samenwerking.

Deze pagina brengt samen wat leiderschap in het onderwijs werkelijk vraagt.

Leiderschap in het onderwijs is geen uitvoerende rol

Leidinggeven in het onderwijs betekent werken in een complex veld van belangen,

waarden en verwachtingen. Bestuur, team, ouders, leerlingen, inspectie en

maatschappij hebben allemaal een stem.

In die veelheid ontstaat gemakkelijk de neiging om te compenseren, over te nemen,

uit te stellen, consensus te blijven zoeken of onbeperkt beschikbaar te zijn.

Dat voelt betrokken. Maar het kan je positie ondermijnen.

Leiderschap in het onderwijs is geen uitvoerende rol.

Het is een normstellende rol. Niet door hardheid, maar door helderheid.

Waarom leiderschap zwaarder wordt dan nodig

Leiderschap in het onderwijs wordt vaak zwaarder gemaakt dan nodig is.

Niet omdat het werk eenvoudig is, maar omdat leiderschap georganiseerd

wordt zonder aandacht voor de mens die het draagt.

Veel leidinggevenden zijn loyaal, betrokken en verantwoordelijk. Ze dragen veel,

vangen op en blijven doorgaan. Wat ontbreekt is zelden inzet of kennis.

Wat ontbreekt, is een fundament waarop leiderschap kan rusten.

Leiderschap dat zichzelf uitput, is geen leiderschap.

Wanneer verantwoordelijkheid niet helder is belegd en positie vervaagt,

wordt betrokkenheid al snel overbelasting. Wat begint als loyaliteit, eindigt in uitputting.

De kwaliteit van het onderwijs staat of valt met de kwaliteit van leiderschap.

En wanneer leidinggevenden structureel overvraagd raken, raakt het onderwijs

dat zij dragen uiteindelijk ook uitgeput.

Daarom vraagt leiderschap in het onderwijs niet om méér inzet, maar om een steviger positie.

Positie is niet hetzelfde als macht

Positie betekent niet dat je boven het team staat.

Het betekent dat je zichtbaar verantwoordelijkheid neemt voor datgene

wat bij jouw rol hoort.

Positie is kader stellen wanneer het nodig is, grenzen benoemen

wanneer ze vervagen, verantwoordelijkheid terugleggen waar die hoort,

teleurstelling verdragen en spanning niet uit de weg gaan.

Positie betekent dat jij bepaalt wat van jou is, ook wanneer druk, loyaliteit of

verwachtingen iets anders van je vragen.

Dat vraagt moed.

Wat er gebeurt wanneer positie ontbreekt

Wanneer positie vervaagt, ontstaan voorspelbare patronen.

Besluiten worden uitgesteld in naam van draagvlak. Werk wordt overgenomen

in naam van kwaliteit. Beschikbaarheid wordt onbeperkt in naam van betrokkenheid.

Druk wordt leidend in plaats van richting.

In zulke situaties groeit afhankelijkheid. Niet omdat mensen het niet willen,

maar omdat het systeem leert dat jij uiteindelijk corrigeert.

Leiderschap zonder positie leidt tot uitputting, frustratie en onduidelijkheid.

Leiderschap in het onderwijs vraagt keuze

Een keuze maken betekent dat je alternatieven laat vallen.

Dat niet iedereen zich volledig herkent in de uitkomst.

Dat je soms teleurstelling oproept.

Maar zonder keuze blijft leiderschap vrijblijvend.

Consensus is waardevol. Maar consensus kan ook besluiteloosheid maskeren.

Overleg is belangrijk. Maar overleg kan ook verantwoordelijkheid verdunnen.

Positie betekent dat jij uiteindelijk kiest. Niet impulsief, wel helder.

Verantwoordelijkheid zonder alles te dragen

Veel schoolleiders ervaren dat het werk nooit af is. Dat verantwoordelijkheden

zich opstapelen en dat wat niet wordt opgepakt, uiteindelijk bij hen terechtkomt.

Maar eindverantwoordelijkheid betekent niet dat jij alles uitvoert.

Het betekent dat jij aanspreekbaar bent op het geheel.

Dat verschil is cruciaal.

Wie structureel overneemt, creëert afhankelijkheid.

Wie verantwoordelijkheid helder verdeelt, creëert volwassenheid.

Leiderschap in het onderwijs vraagt dat onderscheid.

De drie lagen van positie

Binnen mijn werk onderscheid ik drie samenhangende lagen die leiderschap in het onderwijs dragen.

1. Drijfveren en kernwaarden

Leiderschap begint niet bij oplossingen, maar bij inzicht in wat jou drijft.

Wie zijn kernwaarden niet kent, laat zich gemakkelijker leiden door druk,

verwachtingen of loyaliteit.

Lees verder in het artikel

Kernwaarden zijn geen lijstje, maar een grens

2. Leiderschap en verantwoordelijkheid

Hier wordt zichtbaar wat werkelijk van jou is. Wat neem jij op je? Wat laat je liggen?

Waar vermijd je spanning? Waar neem je positie?

Lees verder in

Goed leiderschap is niet alles dragen, maar weten wat van jou is

3. Tijd, ruimte en grenzen

Hoe je tijd indeelt en grenzen stelt, laat zien of je positie stevig genoeg is.

Agenda’s liegen niet. Wat jij toelaat, wordt cultuur.

Samen vormen deze lagen een samenhangend kader voor leiderschap in het onderwijs.

Voor wie dit bedoeld is

Deze plek is bedoeld voor leidinggevenden in het onderwijs die bereid zijn

hun eigen rol onder het lamplicht te leggen.

Voor wie merkt dat verantwoordelijkheid zich opstapelt, keuzes uitblijven,

druk de richting overneemt, beschikbaarheid vanzelfsprekend wordt en de eigen

positie onder druk staat.

Niet voor wie vooral bevestiging zoekt.

Wel voor wie bereid is spanning te verdragen, verantwoordelijkheid opnieuw te

doordenken en positie zichtbaar te maken in gedrag.

Leiderschap in het onderwijs is zichtbaar gedrag

Wat jij doet, vormt cultuur.

Als jij overneemt, leren anderen af te wachten.
Als jij uitstelt, leren anderen te twijfelen.
Als jij kiest, leren anderen verantwoordelijkheid dragen.

Gedrag vormt cultuur.

Daar begint leiderschap.

Wanneer dit meer vraagt dan lezen

Dit werk is niet bedoeld voor leidinggevenden die vooral bevestiging zoeken.

Het is bedoeld voor wie bereid is zijn of haar eigen rol werkelijk onder

het lamplicht te leggen. Voor wie verantwoordelijkheid niet langer wil verwarren

met alles dragen. Voor wie bereid is keuzes te maken, spanning te verdragen en

helder te worden over wat van hem of haar is.

Met die leidinggevenden werk ik samen.

Niet in een training.
Niet met stappenplannen.

Maar in een verdiepend traject waarin positie zichtbaar wordt in gedrag, besluiten en grenzen.

Als je voelt dat dit raakt aan waar jij nu staat, vind je hier meer informatie.

De vraag die onder alles ligt

Leiderschap in het PO en VO vraagt positie.

De vraag is niet of je druk ervaart.
Niet of verwachtingen uiteenlopen.
Niet of het systeem complex is.

De vraag is:

Waar neem jij positie?
En waar schuif je mee?

Wie bereid is die vraag serieus te nemen, ontwikkelt leiderschap dat niet afhankelijk

is van omstandigheden.

Dat is waar dit werk over gaat.