Werken vanuit je kernwaarden: Kompas of comfortabele valkuil?

vervolg van het blog

Niet als modewoorden, maar als innerlijke overtuigingen die bepalen waar je grenzen stelt, waar je verantwoordelijkheid neemt en waar je jezelf voorbijloopt. Ze vormen je kompas.

En tegelijk zijn ze een van de meest onderschatte oorzaken van structurele overbelasting bij leiders.

Dit artikel gaat over die spanning.

Over hoe kernwaarden richting geven én hoe ze, wanneer ze niet onderzocht worden, ongemerkt tegen je kunnen werken.

Niet om te nuanceren.
Maar om leiderschap volwassen te maken.

Kernwaarden zijn geen intenties, maar keuzes

Kernwaarden zijn de principes die voor jou niet onderhandelbaar zijn. Niet omdat ze mooi klinken, maar omdat ze zichtbaar worden in gedrag, juist wanneer het schuurt.

Ze bepalen:

• hoe je omgaat met verantwoordelijkheid
• wat je wel en niet blijft dragen
• waar je stopt met compenseren

Woorden als betrokkenheid, zorgzaamheid, rechtvaardigheid, veiligheid of loyaliteit krijgen pas betekenis wanneer ze consequent worden toegepast in keuzes.

Niet in rustige weken.
Maar op momenten waarop het werk zich opstapelt, de druk toeneemt en verwachtingen botsen.

Voor veel leidinggevenden in het PO en VO geldt: ze hebben sterke kernwaarden. Juist daardoor zijn ze gekomen waar ze nu staan. Ze voelen zich verantwoordelijk, betrokken en loyaal aan hun school, hun team en hun opdracht.

Maar precies daar ontstaat ook het risico.

Wat jou een sterke leider maakt, kan onder druk omslaan in een patroon dat je uitput.

Werken vanuit waarden geeft richting, zolang je ze begrenst

Bewust werken vanuit kernwaarden brengt helderheid. Het maakt besluitvorming consistenter en zorgt ervoor dat je minder meebeweegt met de waan van de dag.

Leidinggevenden die hun waarden kennen:

• twijfelen minder over hun koers
• zijn beter uitlegbaar in hun keuzes
• bouwen sneller vertrouwen op

Niet omdat ze alles perfect doen, maar omdat hun handelen innerlijk samenhangt.

Dat is zichtbaar voor de omgeving. Mensen volgen geen functie, ze volgen iemand die ergens voor staat. Iemand die niet bij elke drukgolf opnieuw moet uitvinden wat belangrijk is.

In tijden van schaarste en voortdurende verandering is dat geen luxe. Het is noodzakelijk.

Maar hier zit een belangrijke kanttekening.

Werken vanaf je waarden is niet hetzelfde als werken met je waarden

Veel leidinggevenden handelen intuïtief vanuit hun waarden, zonder ze expliciet te onderzoeken. Dat werkt, zolang de context overzichtelijk blijft.

Onder druk gebeurt iets anders.

Dan worden waarden automatische reflexen. Je doet wat je altijd deed, ook als het niet meer effectief is. Je blijft dragen, oplossen en beschikbaar zijn, omdat dat past bij wie je bent.

Betrokkenheid wordt dan grenzeloosheid.
Verantwoordelijkheid wordt oververantwoordelijkheid.
Loyaliteit wordt zelfverwaarlozing.

Niet uit onkunde.
Maar uit onbewuste trouw aan je eigen waarden.

En precies daar ontstaat het patroon dat veel leidinggevenden herkennen: het werk komt nooit af binnen werktijd. De laptop gaat mee naar huis. Avonden en weekenden worden ingeleverd als vrijwillige verlenging van de werkweek.

Niet omdat het moet.
Maar omdat niemand anders het overneemt.

Kernwaarden vragen om bewust leiderschap, niet om opoffering

Een kernwaarde die niet onderzocht wordt, gaat overheersen. En een waarde die overheerst, verliest zijn richtinggevende kracht.

Zorgzaamheid zonder begrenzing leidt tot conflictvermijding.
Autonomie zonder kaders tot afzijdigheid.
Rechtvaardigheid zonder nuance tot hardheid.

Dat zijn geen karakterfouten.
Dat zijn leiderschapskeuzes die nooit expliciet gemaakt zijn.

Binnen The Premium Leadership Code geldt daarom een eenvoudige, maar confronterende waarheid:

Alles wat je niet onderzoekt in je leiderschap, herhaal je.

Wie blijft handelen vanuit automatische waarden, raakt voorspelbaar. Niet voor anderen, maar voor het systeem. Het leert je omgeving dat jij het wel opvangt. Dat jij blijft dragen. Dat jij beschikbaar bent, ook als het ten koste gaat van jezelf.

Dat is geen leiderschap.
Dat is compensatie.

Hoe je kernwaarden scherp krijgt, juist onder druk

Kernwaarden ontdek je niet door na te denken over wat belangrijk is, maar door terug te kijken naar wat je raakt.

Sterke emoties zijn vaak richtingaanwijzers. Frustratie, boosheid of diepe betrokkenheid wijzen op waarden die onder druk staan. Word je geraakt door onrecht, dan speelt rechtvaardigheid. Loop je leeg op gebrek aan eigenaarschap, dan raakt dat verantwoordelijkheid of autonomie.

Ook je keuzes spreken boekdelen. Kijk naar momenten waarop je bleef dragen terwijl je voelde dat het eigenlijk niet klopte. Wat hield je tegen om anders te kiezen?

En misschien wel het meest confronterend: vraag het anderen. Wat zien zij jou steeds doen? Wat laat jij nooit liggen, zelfs niet als het eigenlijk niet meer van jou is?

Beperk het aantal waarden. Drie tot vijf is voldoende. Meer maakt het onduidelijk. En stel jezelf bij elke waarde deze vraag:

Hoe helpt deze waarde mij om scherp te leiden, en wanneer zet ik hem tegen mezelf in?

Van kompas naar ketting, wanneer waarden niet worden herijkt

Kernwaarden zijn bedoeld om richting te geven, niet om je vast te zetten. Wanneer je waarden niet herijkt, worden ze kettingen.

Dan blijf je zeggen:

“Ik vind betrokkenheid belangrijk”
terwijl je structureel overwerkt.

Dan zeg je:
“Ik neem verantwoordelijkheid”
terwijl je eigenaarschap bij anderen laat liggen.

Dan noem je het loyaliteit,
maar feitelijk is het uitstel van leiderschap.

Binnen The Premium Leadership Code wordt dit niet verzacht. Hier geldt:

Betrokkenheid zonder begrenzing ondermijnt je leiderschap.
Verantwoordelijkheid zonder overdracht houdt systemen afhankelijk.

Niet omdat je het fout doet, maar omdat je het te lang alleen doet.

Van innerlijk kompas naar gezamenlijke standaard

Wanneer kernwaarden bewust worden ingezet, verschuiven ze van innerlijke overtuiging naar leiderschapsstandaard. Ze worden bespreekbaar, toetsbaar en overdraagbaar.

Dat vraagt moed. Want het betekent dat je niet alleen naar anderen kijkt, maar ook naar je eigen rol in wat is ontstaan.

Het betekent dat je in gesprekken niet alleen vraagt wat er nodig is, maar ook benoemt wat niet langer van jou is. Dat je duidelijk maakt welke verantwoordelijkheid waar hoort. Dat je grenzen stelt voordat je leegloopt.

Niet als truc.
Maar als uitdrukking van volwassen leiderschap.

Waarden die leiden, niet lijden

Kernwaarden zijn geen luxe voor rustige tijden. Ze zijn juist onmisbaar wanneer het spannend wordt. Wanneer werkdruk toeneemt en verwachtingen zich opstapelen.

Maar alleen als je ze bewust hanteert.

Gebruik je waarden als kompas, niet als rechtvaardiging.
Als richting, niet als excuus.
Als standaard, niet als opoffering.

Vraag jezelf regelmatig af:

Waar helpt deze waarde mij om scherp te leiden?
En waar houdt hij mij gevangen in een patroon dat niet meer dient?

Leiderschap begint niet bij harder werken of slimmer plannen.

Het begint bij durven kiezen.

En soms betekent dat: minder dragen, om meer te leiden.

Ontvang mijn inzichten over leiderschap, verantwoordelijkheid, tijd en je drijfveren in je inbox.

Geen marketing. Wel verdieping.

>>> Inschrijven