Wat je buiten jezelf legt, komt altijd bij jou terug

vervolg van het blog

Die verklaringen zijn niet onwaar. Maar ze zijn ook niet neutraal.

Wat je buiten jezelf legt, komt altijd bij jou terug.

Niet als straf. Niet als moreel oordeel. Maar als patroon.

De logica van externaliseren

Externaliseren voelt logisch. Zeker in het onderwijs, waar werkdruk reëel is en verantwoordelijkheden diffuus kunnen zijn.

Wanneer jij ziet dat iets belangrijk is en het gebeurt niet, dan grijp je in. Wanneer je merkt dat een teamlid overvraagd is, dan neem je tijdelijk iets over. Wanneer afspraken niet scherp genoeg zijn, dan dicht jij het gat.

Dat is betrokken. Dat is professioneel. Dat is ooit waarschijnlijk zelfs noodzakelijk geweest.

En precies daar ontstaat het patroon.

Wat ooit een bewuste keuze was, wordt ongemerkt een automatische reactie. Wat begon als tijdelijk, wordt structureel. En wat structureel wordt, vormt cultuur.

Externaliseren is daarom geen zwakte. Het is een begrijpelijke reflex die langzaam onderdeel wordt van je leiderschapsstijl.

De vraag is alleen: wat kost het je inmiddels?

De comfortabele verklaring

Zolang de oorzaak buiten jou ligt, hoef jij niet te kiezen.

Je kunt wijzen naar het systeem. Naar beleid. Naar personeelstekorten. Naar veranderende eisen van bovenaf. En nogmaals: veel daarvan is reëel.

Maar elke verklaring heeft een bijeffect.

Ze beschermt je tegen het ongemak van begrenzen. Tegen het gesprek waarin je verantwoordelijkheid expliciet teruglegt. Tegen de spanning die ontstaat wanneer jij niet automatisch oplost.

Externaliseren voelt veilig, omdat het de druk verklaart. Maar het verandert niets aan het patroon.

En het patroon is dit: wat jij uiteindelijk blijft oplossen, blijft bij jou terechtkomen.

Hoe het eruitziet in gedrag

Externaliseren zie je niet in grote woorden. Je ziet het in kleine, terugkerende handelingen.

Je benoemt in een overleg dat eigenaarschap ontbreekt, maar herverdeelt geen taken. Je merkt dat afspraken niet worden nagekomen, maar neemt zelf het initiatief om ze alsnog uit te voeren. Je ervaart werkdruk, maar onderzoekt niet welke verantwoordelijkheden impliciet bij jou zijn blijven liggen.

Aan de oppervlakte lijkt het alsof je reageert op omstandigheden. In werkelijkheid bevestig je een stille afspraak.

Die afspraak luidt: als het belangrijk genoeg is, pakt de leidinggevende het wel op.

Die afspraak is zelden uitgesproken. Maar ze wordt elke week opnieuw bekrachtigd.

Niet door woorden, maar door gedrag.

Van betrokkenheid naar bevestiging

Het is belangrijk om hier eerlijk te blijven.

De meeste leidinggevenden externaliseren niet uit onverschilligheid. Integendeel. Ze doen het uit betrokkenheid. Uit zorg voor kwaliteit. Uit loyaliteit aan leerlingen, ouders en team.

Juist die betrokkenheid maakt het moeilijk om te stoppen met compenseren.

Je wilt niet dat iets misloopt. Je wilt geen onnodige schade. Je wilt niet dat anderen overbelast raken. Dus spring je bij.

Wat je daarmee onbedoeld doet, is bevestigen dat verantwoordelijkheid uiteindelijk bij jou landt.

En zolang jij die rol blijft invullen, hoeft het team hem niet volledig te nemen.

Wat ooit helpend was, kan ongemerkt je leiderschap ondermijnen.

De prijs die niet op papier staat

Externaliseren heeft een prijs. Alleen zie je die niet altijd in beleidsstukken of functiebeschrijvingen.

Je ziet hem in je agenda, die voller raakt dan nodig. Je ziet hem in gesprekken die jij voert terwijl ze eigenlijk in het team thuishoren. Je ziet hem in avonden waarin je nog iets afmaakt “omdat het anders blijft liggen”.

En je voelt hem in de sluimerende overtuiging dat het werk nooit echt klaar is.

Zolang verantwoordelijkheid diffuus blijft, blijft hij bewegen. En meestal beweegt hij in jouw richting.

Dat is geen lot. Dat is een gevolg van gedrag.

De verschuiving van druk naar keuze

Dit is het punt waarop het ongemakkelijk wordt.

Want zodra je ziet dat externaliseren een patroon is, kun je niet meer volledig wijzen naar druk.

Niet alles wat op je bord belandt, móet daar blijven liggen. Niet elke verstoring vraagt om jouw directe ingrijpen. Niet elke onduidelijkheid hoef jij persoonlijk te repareren.

Soms is wat jij als druk ervaart, in werkelijkheid een begrenzingsvraag.

Waar kies ik voor? Wat hoort expliciet bij mijn rol? Wat leg ik terug, ook als dat spanning oplevert?

Zodra je ziet waar je kiest, kun je ook anders kiezen.

Dat betekent niet dat de druk verdwijnt. Het betekent wel dat jij weer positie inneemt binnen die druk.

De volwassen stap

Leiderschap vraagt op een gegeven moment om een volwassen stap.

Niet harder werken. Niet efficiënter plannen. Niet nog meer betrokken zijn.

Maar erkennen waar jij onbewust verantwoordelijkheid buiten jezelf legt, terwijl je hem in gedrag juist naar je toe haalt.

Dat vraagt reflectie. En moed.

Want zodra jij verantwoordelijkheid explicieter teruglegt in het team, verandert er iets. Er ontstaat spanning. Er worden vragen gesteld. Misschien zelfs weerstand.

Dat is geen teken dat je het verkeerd doet.

Het is vaak het eerste teken dat het patroon verschuift.

Wat dit van je vraagt

Externaliseren doorbreek je niet met een techniek. Je doorbreekt het met bewustzijn en consequent gedrag.

Door niet automatisch te reageren. Door verantwoordelijkheid expliciet te benoemen. Door het ongemak te verdragen wanneer iets niet direct wordt opgelost.

En vooral door jezelf de vraag te stellen: wat doe ik hier, waardoor dit bij mij blijft terugkomen?

Zolang je die vraag vermijdt, blijft het patroon intact.

Zodra je hem serieus neemt, verandert je leiderschap.

Dit is de kern

Wat je buiten jezelf blijft leggen, komt altijd bij jou terug.

Niet omdat het systeem je straft. Niet omdat anderen het niet kunnen. Maar omdat gedrag cultuur vormt.

En hier wordt het scherp.

Cultuur ontstaat niet in beleidsplannen. Niet in studiedagen. Niet in visiedocumenten.

Cultuur ontstaat in wat jij consequent doet.

Elke keer dat jij iets overneemt wat niet expliciet van jou is. Elke keer dat jij verantwoordelijkheid opvangt zonder die eerst terug te leggen. Elke keer dat jij het ongemak voorkomt door zelf te handelen.

Dat ís cultuurvorming.

Niet neutraal. Niet tijdelijk. Maar richtinggevend.

Wie structureel compenseert, creëert een cultuur van afhankelijkheid. Wie structureel begrenst, creëert een cultuur van eigenaarschap.

Gedrag vormt cultuur. Altijd.

De vraag is dus niet of er druk is. De vraag is welke cultuur jouw gedrag vandaag bevestigt.

Wat je buiten jezelf blijft leggen, komt altijd bij jou terug.

Laat die zin maar even staan.

Stel jezelf vandaag één eerlijke vraag:
Wat blijft er bij mij terugkomen, omdat ik het nog niet expliciet heb begrensd?