Als alles belangrijk is, is niets jouw verantwoorde-lijkheid

vervolg van het blog

Het probleem ontstaat niet omdat er veel belangrijk is. Het probleem ontstaat wanneer een leidinggevende weigert om hiërarchie aan te brengen in dat wat belangrijk is.

Zolang alles naast elkaar mag blijven bestaan, blijft ook alles aanspraak maken op jouw aandacht, jouw tijd en uiteindelijk jouw energie.

De vermijding achter zorgvuldigheid

Veel leidinggevenden noemen het zorgvuldig wanneer zij meerdere belangen gelijktijdig recht proberen te doen. Ze willen niemand tekortdoen, willen de complexiteit erkennen en willen voorkomen dat een keuze te snel of te hard uitpakt.

Wat zij in werkelijkheid vaak doen, is het uitstellen van een principiële keuze.

Zolang je geen expliciete volgorde aanbrengt, hoef je niemand teleur te stellen. Zolang je geen duidelijke prioriteit benoemt, kan niemand je aanspreken op wat je níet hebt gedaan. Zolang alles belangrijk blijft, blijft ook alles verdedigbaar.

Dat voelt evenwichtig. Het is echter besluiteloosheid in een moreel jasje.

Niet kiezen is ook een keuze

Druk wordt in scholen vaak ervaren als iets wat van buiten komt: te veel dossiers, te veel eisen, te weinig tijd. Maar druk is zelden uitsluitend een kwestie van hoeveelheid. In veel gevallen is druk het gevolg van een gebrek aan uitgesproken prioriteit.

Wanneer jij niet expliciet bepaalt wat nú voorrang heeft, blijven alle thema’s concurreren om aandacht. Vergaderingen stapelen zich op, projecten lopen door elkaar heen en initiatieven worden toegevoegd zonder dat er iets wezenlijks vervalt.

In dat vacuüm van volgorde ontstaat permanente urgentie.

En permanente urgentie is geen natuurverschijnsel. Het is het gevolg van niet-kiezen.

Wie niet kiest, kiest voor druk.

Verantwoordelijkheid zonder begrenzing is leeg

Verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat je alles onder je hoede neemt. Het betekent dat je helder maakt waar jouw verantwoordelijkheid begint en waar zij ophoudt, en dat je de consequenties van die begrenzing durft te dragen.

Zolang jij geen prioriteit uitspreekt, blijft verantwoordelijkheid diffuus. En diffuse verantwoordelijkheid is aantrekkelijk, omdat zij niemand echt aanspreekt. Iedereen kan zich betrokken voelen, terwijl niemand werkelijk hoeft te kiezen.

Maar zonder duidelijke begrenzing verliest leiderschap zijn richtinggevende kracht. Dan wordt leidinggeven een poging om alles gaande te houden in plaats van een bewuste ordening van wat ertoe doet.

Het systeem volgt jouw ordening

Een school is geen verzameling losse individuen, maar een systeem dat voortdurend reageert op wat expliciet en impliciet wordt bekrachtigd. Wat jij prioriteit geeft, groeit in gewicht. Wat jij niet relativeert, blijft energie vragen.

Wanneer jij geen volgorde aanbrengt, ontstaat er geen neutrale ruimte; het systeem vult die leegte onmiddellijk met nieuwe urgentie. Taken schuiven naar voren, verwachtingen vermenigvuldigen zich en jouw agenda wordt het strijdtoneel van onuitgesproken prioriteiten.

Dat is geen kwestie van persoonlijk falen. Het is een logisch gevolg van het ontbreken van richting.

Als jij geen hiërarchie vaststelt, doet het systeem dat voor je – en het systeem kiest zelden voor rust, ritme of begrenzing.

Moed als voorwaarde voor leiderschap

Hier raakt het aan moed.

Moed is niet zichtbaar in hoeveel je aankunt of hoeveel uur je maakt. Moed wordt zichtbaar in wat je expliciet lager plaatst, wat je uitstelt en wat je beëindigt.

Moed betekent dat je een innovatieproject pauzeert omdat de basis nog niet stevig genoeg is. Dat je een overlegstructuur versobert omdat zij geen bijdrage meer levert aan de kernopdracht. Dat je een verzoek van buitenaf niet onmiddellijk prioriteit geeft, omdat het niet aansluit bij de gekozen koers.

Dat vraagt dat je accepteert dat elke keuze een prijs heeft. Dat iemand teleurgesteld raakt. Dat iets later komt. Dat iets niet gebeurt.

Zonder die bereidheid om de prijs van een keuze te dragen, blijft alles belangrijk en blijft verantwoordelijkheid leeg.

Wanneer alles belangrijk blijft

Zolang alles belangrijk blijft, kan niemand werkelijk aangesproken worden op resultaat. Want wat had dan voorrang moeten krijgen? Wat had moeten wijken? Wat was leidend?

Wanneer jij die vragen niet expliciet beantwoordt, blijft leiderschap een vorm van stabiliseren: het overeind houden van alle belangen tegelijk.

Maar stabiliseren is niet hetzelfde als leiden.

Leiden vraagt dat jij richting kiest, en dat jij zichtbaar maakt wat die richting betekent voor tijd, energie en aandacht.

Dit artikel staat niet op zichzelf

Het raakt aan de fundamentele vraag wat werkelijk van jou is als leidinggevende, een onderscheid dat ik uitgebreider uitwerk in het artikel Goed leiderschap is niet alles dragen, maar weten wat van jou is.

Wie voelt dat hier een diepere laag onder zit, leest daar verder.

Afsluiting

Als jij vandaag zou besluiten dat één thema werkelijk leidend is, welke andere thema’s verliezen dan hun vanzelfsprekende urgentie?

En ben je bereid zichtbaar te maken dat zij niet langer even belangrijk zijn?