Wat er gebeurt wanneer een leidinggevende overal zicht op wil houden

Vervolg van het artikel

Dat maakt dat overzicht niet alleen logisch voelt, maar ook noodzakelijk.

Juist daardoor blijft vaak onzichtbaar wat de gevolgen zijn van die voortdurende behoefte aan zicht.

Zicht verandert gedrag

Wanneer een leidinggevende overal zicht op wil houden, verandert er onvermijdelijk iets in hoe mensen werken, niet omdat daar expliciete afspraken over worden gemaakt, maar omdat mensen zich aanpassen aan wat zij waarnemen.

Ze delen informatie eerder, wachten met het nemen van besluiten totdat iets is afgestemd en zoeken vaker bevestiging voordat zij een volgende stap zetten.

Wat aan de oppervlakte zorgvuldig oogt, blijkt in de praktijk vaak een verschuiving in gedrag die minder zichtbaar is, maar des te bepalender.

Initiatief verschuift naar boven

Naarmate zicht van bovenaf vanzelfsprekender wordt, verschuift ook het initiatief, meestal niet abrupt, maar geleidelijk en bijna ongemerkt.

Mensen nemen minder snel zelfstandig besluiten wanneer zij weten dat er toch nog wordt meegekeken, niet uit onwil, maar omdat het logisch voelt om af te stemmen zolang die mogelijkheid er is.

Op die manier ontstaat een patroon waarin besluiten niet langer worden genomen waar het werk plaatsvindt, maar steeds vaker daar waar het overzicht ligt, en dat is in veel scholen bovenin de organisatie.

Overzicht vertraagt

Wat bedoeld was als grip, begint daardoor een ander effect te krijgen, omdat processen niet zozeer stilvallen, maar wel merkbaar trager worden door het toenemende aantal momenten van afstemming, overleg en controle.

De school wordt daarmee misschien zorgvuldiger, maar tegelijkertijd ook afhankelijker van de aanwezigheid van degene die dat overzicht bewaakt.

De rol van de leidinggevende verschuift hierdoor ongemerkt, omdat hij niet alleen richting geeft, maar ook nodig wordt om processen daadwerkelijk verder te laten gaan.

Zicht creëert afhankelijkheid

Wanneer dat patroon zich doorzet, ontstaat er een vorm van afhankelijkheid die zelden expliciet wordt benoemd, maar wel degelijk voelbaar is in hoe teams functioneren.

Mensen raken eraan gewend dat er altijd nog iemand meekijkt en dat er nog een extra moment van controle volgt voordat iets definitief wordt, wat veiligheid kan geven, maar er tegelijkertijd voor zorgt dat verantwoordelijkheid niet volledig blijft liggen waar het werk wordt gedaan.

En verantwoordelijkheid die gedeeld wordt, wordt in de praktijk zelden echt gedragen.

Leiderschap wordt onduidelijk

Op dat moment wordt het leiderschap minder scherp, niet omdat de leidinggevende minder aanwezig is, maar juist omdat hij overal een beetje aanwezig blijft en daarmee geen duidelijke begrenzing meer aanbrengt in zijn eigen rol.

Hij is betrokken bij details, processen en besluiten, maar juist daardoor wordt minder zichtbaar waar zijn leiderschap daadwerkelijk begint en eindigt.

Leiderschap vraagt begrenzing, en wanneer overzicht niet wordt begrensd, vervaagt die grens.

Afsluiting

Kijk eens naar een moment waarop jij ergens zicht op wilde houden.

Niet met de vraag of dat logisch was, maar met een andere vraag:

Wat gebeurt er met initiatief wanneer ik hier blijf meekijken?

Het antwoord zegt vaak iets over hoe leiderschap in jouw school is verdeeld.