Ben jij wel de échte leider van jouw school?
leiderschapsdossier > leiderschap en verantwoordelijkheid > ben jij wel de echte leider van jouw school
De leider is niet altijd degene met de meeste invloed.
Wie is volgens jou de leider van jouw school?
Waarschijnlijk denk je meteen aan de schoolleider. Aan degene die eindverantwoordelijk is, richting geeft aan de organisatie en uiteindelijk de beslissingen neemt.
Dat is ook logisch. Organisaties zijn nu eenmaal zo ingericht. Functies brengen verantwoordelijkheden met zich mee en verantwoordelijkheid vraagt om leiderschap.
Toch is dat maar een deel van het verhaal.
Want iedere school kent mensen die geen leidinggevende functie hebben en toch opvallend veel invloed uitoefenen. Collega's naar wie anderen luisteren. Mensen die de sfeer in een team bepalen. Medewerkers die enthousiasme aanwakkeren of juist twijfel zaaien.
Zonder formele positie kunnen zij soms meer invloed hebben op de cultuur van een school dan degene die officieel leiding geeft.
Dat noemen we informeel leiderschap.
En misschien is dat wel één van de meest onderschatte krachten binnen een schoolorganisatie.
Invloed laat zich niet organiseren
Formeel leiderschap krijg je toegewezen.
Informeel leiderschap verdien je.
Dat verschil is groter dan het op het eerste gezicht lijkt.
Een schoolleider kan besluiten nemen, verwachtingen uitspreken en richting aangeven. Maar uiteindelijk bepalen de dagelijkse gesprekken in de teamkamer, de samenwerking tussen collega's en de onderlinge verhoudingen hoe die besluiten werkelijk landen.
Daar ontstaat invloed.
Niet omdat iemand dat heeft afgesproken.
Maar omdat mensen ervoor kiezen om iemand te volgen.
Juist daarom is informeel leiderschap zo krachtig. Het laat zich niet afdwingen en ook niet vastleggen in een organogram. Het ontstaat doordat collega's vertrouwen hebben in iemand, zich gehoord voelen of merken dat een bepaalde collega steeds opnieuw met wijsheid, rust of overtuiging handelt.
Iedere school heeft zulke mensen.
De vraag is alleen of je ze kent.
De grootste fout die een schoolleider kan maken
Sommige schoolleiders ervaren informeel leiderschap als een bedreiging.
Zeker wanneer invloedrijke collega's kritische vragen stellen of zichtbaar meer gezag lijken te hebben binnen het team dan anderen.
Dat is begrijpelijk.
Maar misschien ook een gemiste kans.
Want informeel leiderschap verdwijnt niet doordat je het negeert.
Sterker nog, wanneer je deze mensen buiten de belangrijke gesprekken houdt, ontstaat er vaak iets anders. Besluiten worden wel genomen aan de bestuurstafel, maar de betekenis ervan wordt vervolgens bepaald in de wandelgangen.
Niet omdat collega's tegen zijn.
Maar omdat mensen behoefte hebben aan duiding van iemand die zij vertrouwen.
Daarom geloof ik dat een sterke schoolleider niet probeert alle invloed naar zichzelf toe te trekken.
Hij zorgt ervoor dat formeel en informeel leiderschap elkaar versterken.
De vraag die weinig schoolleiders zichzelf stellen
Misschien is dit wel de belangrijkste vraag.
Wie bepaalt eigenlijk de cultuur van jouw school?
Ben jij dat?
Of zijn er collega's die, vaak zonder dat je het merkt, veel meer invloed hebben op hoe anderen denken, samenwerken en veranderingen ervaren?
Dat is geen oordeel.
Het is een uitnodiging om anders te kijken.
Want wanneer je weet wie de informele leiders zijn, kun je hen betrekken bij de ontwikkeling van de school. Niet om hen een officiële rol te geven, maar omdat je erkent dat invloed nu eenmaal niet uitsluitend voortkomt uit een functie.
Sterker nog, misschien is één van de belangrijkste opdrachten van een schoolleider wel het herkennen en versterken van gezond informeel leiderschap.
Misschien ben jij niet de enige leider
De titel van dit dossier was bewust prikkelend.
Ben jij wel de échte leider van jouw school?
Misschien is het eerlijkste antwoord wel:
Nee.
En dat hoeft ook helemaal niet.
Sterker nog, ik zou mij zorgen maken wanneer alle invloed binnen een school uitsluitend bij de schoolleider ligt.
Een sterke school herken je juist aan het feit dat meerdere mensen verantwoordelijkheid nemen, richting geven en anderen inspireren. Niet omdat zij leidinggevende zijn, maar omdat collega's hen vertrouwen.
Misschien is dat wel de mooiste vorm van leiderschap.
Niet dat iedereen naar jou kijkt.
Maar dat jij een cultuur hebt helpen bouwen waarin steeds meer mensen zelf leiderschap laten zien.
En misschien is dat uiteindelijk ook de vraag waarmee jij het nieuwe schooljaar kunt beginnen.
Wie zijn de informele leiders in mijn school?
En belangrijker nog:
Geef ik hen de ruimte om hun invloed in te zetten voor de ontwikkeling van onze school, of zie ik hen onbewust als concurrenten van mijn eigen leiderschap?
Verder lezen?
In mijn boek 66 lessen over leiderschap, Wat ruim 40 jaar onderwijs mij leerde over leiderschap deel ik de belangrijkste inzichten uit ruim veertig jaar onderwijs. In 66 korte lessen nodig ik je uit om met andere ogen naar leiderschap, verantwoordelijkheid en de cultuur van jouw school te kijken.
Je kunt het boek gratis aanvragen via de link op mijn website.
René Rensen I De Onderwijskapitein
"Want wanneer je weet wie de informele leiders zijn, kun je hen betrekken bij de ontwikkeling van de school. Niet om hen een officiële rol te geven, maar omdat je erkent dat invloed nu eenmaal niet uitsluitend voortkomt uit een functie."
René Rensen